درام، قلب تپندهٔ فیلمنامه است.
اما نه هر اتفاقی درام است و نه هر تعارضی منجر به موقعیت دراماتیک می‌شود. بسیاری از فیلمنامه‌ها پر از حادثه‌اند، اما تهی از درام؛ چون نویسنده تفاوت میان «رویداد» و «موقعیت دراماتیک» را نمی‌شناسد.
در این مقاله بررسی می‌کنیم که درام دقیقاً چیست، موقعیت دراماتیک چگونه شکل می‌گیرد و چرا بدون آن، فیلمنامه جان نمی‌گیرد.

درام چیست؟ فراتر از دعوا و بحران
درام به‌سادگی به معنای «تنش میان خواستن و نرسیدن» است. جایی که شخصیت چیزی را می‌خواهد، اما نیروهایی مانع رسیدن او می‌شوند.

درام زمانی شکل می‌گیرد که:

- شخصیت خواستهٔ مشخص دارد
- مانع واقعی و معنادار وجود دارد
- انتخاب، هزینه دارد
- نتیجه، شخصیت را تغییر می‌دهد

اگر این عناصر نباشند، حتی بزرگ‌ترین اتفاق‌ها هم صرفاً «حادثه» باقی می‌مانند.

موقعیت دراماتیک چیست؟
موقعیت دراماتیک لحظه یا شرایطی است که شخصیت ناچار به انتخاب می‌شود؛ انتخابی که هر مسیرش پیامد دارد. 

ویژگی‌های یک موقعیت دراماتیک موفق:
- شخصیت نمی‌تواند بی‌تفاوت بماند
- تصمیم‌گیری آسان نیست
- هر انتخاب، چیزی را از او می‌گیرد
- انتخاب، بر مسیر داستان و شخصیت اثر می‌گذارد

در واقع، موقعیت دراماتیک جایی است که درام بالفعل می‌شود.

تفاوت رویداد دراماتیک و موقعیت دراماتیک
این یک اشتباه رایج است که نویسنده تصور می‌کند با اضافه‌کردن اتفاق، درام ساخته است.

مثال ساده:

رویداد: شخصیت اخراج می‌شود

موقعیت دراماتیک: شخصیت بین افشای حقیقت و حفظ شغل همکارش یکی را باید انتخاب کند


اولی فقط یک اتفاق است.
دومی درام می‌سازد؛ چون انتخاب، اخلاق و پیامد دارد.

درام از کجا می‌آید؟ از شخصیت، نه از حادثه
درام واقعی از درون شخصیت زاده می‌شود. اگر شخصیت چیزی برای از دست دادن نداشته باشد، هیچ موقعیتی دراماتیک نخواهد بود.

برای ساخت درام مؤثر باید بدانیم:
- شخصیت چه می‌خواهد
- از چه می‌ترسد
- چه چیزی برایش خط قرمز است
- کدام انتخاب بیشترین فشار را به او وارد می‌کند

درام زمانی شکل می‌گیرد که داستان، شخصیت را دقیقاً به همان نقطه‌ای ببرد که نمی‌خواهد با آن روبه‌رو شود.

موقعیت دراماتیک و تعارض
هر موقعیت دراماتیک بر پایهٔ تعارض ساخته می‌شود؛ اما نه فقط تعارض بیرونی.

انواع تعارض مؤثر در درام:
- تعارض بیرونی (شخصیت در برابر دیگران یا جامعه)
- تعارض درونی (کشمکش اخلاقی، هویتی یا احساسی)
- تعارض میان دو ارزش مهم

درام قوی معمولاً جایی شکل می‌گیرد که تعارض بیرونی و درونی هم‌زمان فعال باشند.

نقش موقعیت‌های دراماتیک در ساختار فیلمنامه
موقعیت‌های دراماتیک ستون‌های اصلی ساختارند. هر پردهٔ فیلمنامه باید دست‌کم یک موقعیت دراماتیک کلیدی داشته باشد که:
- داستان را وارد مرحلهٔ جدیدی کند
- فشار را افزایش دهد
- شخصیت را وادار به انتخاب تازه‌ای کند

فیلمنامه‌ای که فقط یک موقعیت دراماتیک دارد، خیلی زود خسته‌کننده می‌شود.

اشتباهات رایج در خلق درام

- اتکا به اتفاقات تصادفی
- شخصیت‌هایی که انتخاب نمی‌کنند
- درامی که فقط بیرونی است
- بحران‌هایی که پیامد ندارند
- موقعیت‌هایی که به تغییر شخصیت منجر نمی‌شوند

درام بدون انتخاب، شبیه نمایش است؛ دیده می‌شود، اما لمس نمی‌شود.

جمع‌بندی
درام یعنی قرار دادن شخصیت در موقعیتی که هیچ راه بی‌هزینه‌ای ندارد. موقعیت دراماتیک جایی است که داستان معنا پیدا می‌کند و شخصیت شکل می‌گیرد. فیلمنامه‌نویس خوب کسی نیست که اتفاق‌های بیشتری طراحی کند، بلکه کسی است که انتخاب‌های دشوارتر می‌سازد.